Lịch sử & câu chuyện.
Ngày 23 tháng 2 năm 1868, Thống đốc Nam Kỳ La Grandière đặt viên đá đầu tiên xây dựng Dinh Norodom — hoàn thành năm 1871 như dinh thự và nơi làm việc của các đời Toàn quyền Đông Dương cho đến năm 1945. Ngày 7 tháng 9 năm 1954, tướng Pháp Paul Ely trao trả dinh lại cho Thủ tướng Ngô Đình Diệm — từ đó đổi tên thành Dinh Độc Lập và trở thành phủ Tổng thống Việt Nam Cộng hòa. Sáng 27 tháng 2 năm 1962, hai phi công Nguyễn Văn Cử và Phạm Phú Quốc ném bom dinh từ hai chiếc AD6, gây hư hại nặng cánh trái. Tổng thống Diệm lệnh phá bỏ toàn bộ và giao cho kiến trúc sư Ngô Viết Thụ — người Việt Nam đầu tiên đoạt giải Khôi nguyên La Mã (Prix de Rome 1955) — thiết kế công trình mới, khởi công 1/7/1962 và khánh thành 31/10/1966. Tổng thống Ngô Đình Diệm không bao giờ được ở đây một ngày — ông bị ám sát trong cuộc đảo chính ngày 2/11/1963, ba năm trước khi dinh hoàn thành.
Ngày 8 tháng 4 năm 1975, phi công nội tuyến Nguyễn Thành Trung — đang hoạt động bí mật trong Không quân Sài Gòn — bay một chiếc F-5E ném bom Dinh Độc Lập, một quả trúng tầng trên. Ba tuần sau, lúc 10 giờ 45 phút ngày 30/4, xe tăng số 843 thuộc Lữ đoàn 203 húc đổ cổng phụ; xe tăng số 390 phá tung cổng chính ngay sau đó. Lúc 11 giờ 30 phút, Trung úy Bùi Quang Thận treo cờ Mặt trận Giải phóng lên nóc dinh — khoảnh khắc nhiếp ảnh gia người Pháp Françoise Demulder ghi lại và đăng trên báo khắp thế giới. Trong tầng hầm, tướng Dương Văn Minh và nội các cuối cùng đang chờ bàn giao quyền lực vô điều kiện cho đến 11 giờ 30 phút cùng ngày. Ngày 12 tháng 8 năm 2009, Dinh được xếp hạng Di tích quốc gia đặc biệt.
Thiết kế của Ngô Viết Thụ là hệ thống ngôn ngữ kiến trúc mã hóa triết học Á Đông: mặt bằng tổng thể hình chữ 吉 (cát — may mắn), lầu tứ phương sân thượng hình chữ 口 (khẩu — giáo dục), trục trung tâm cùng cột cờ tạo chữ 中 (trung — đức trị), mặt đứng tòa nhà mã hóa chữ 興 (hưng — phồn thịnh). Tòa nhà chính hình chữ T rộng 4.500 m², cao 26 mét, gồm 95 phòng trên tổng diện tích sử dụng 20.000 m². Rèm hoa đá bao quanh tầng hai lấy cảm hứng từ bức mành "bàn khoa" của các cung điện hoàng gia Huế. Bãi cỏ oval đường kính 102 mét, hồ sen bán nguyệt và bốn sân tennis hoàn thiện khuôn viên 12 héc-ta. Không gian lớn nhất là Phòng Khánh tiết ở tầng hai — nơi Tổng thống Nguyễn Văn Thiệu tiếp các nguyên thủ quốc tế trong bộ đồ đạc thêu và đèn chùm pha lê còn nguyên vẹn đến hôm nay.
Ngày nay, 95 căn phòng của Dinh Độc Lập được bảo tồn gần như nguyên trạng từ năm 1975: phòng họp nội các với ghế nỉ đỏ thẫm và điện thoại kiểu cũ, phòng chiếu phim, phòng trò chuyện sàn gỗ teak, phòng vũ nhạc với đèn chùm pha lê, và hầm chỉ huy ngầm với máy điện báo và bản đồ tác chiến — tất cả đứng yên trong bóng tối như thể đồng hồ đã ngừng ngay ngày 30 tháng 4. Hơn 500.000 du khách trong nước và quốc tế viếng thăm mỗi năm — cựu chiến binh đến đối mặt với ký ức, học sinh Việt Nam lần đầu chạm tay vào lịch sử cha ông, và những du khách phương Tây đến tìm hiểu sự kết thúc của một cuộc chiến tranh mà họ chỉ biết qua sách giáo khoa. Không gian duy nhất trong tòa nhà thay đổi sau 1975 là tầng thượng — nơi tên gọi "Tứ Phương Vô Sự" (bốn phương bình yên) của kiến trúc sư Ngô Viết Thụ đặt cho lầu này cuối cùng cũng đã có thể trở thành sự thật.
Toàn thể bình diện của Dinh làm thành hình chữ "Cát" — tốt lành, may mắn. Người thiết kế muốn gửi vào đây một ước nguyện hòa bình bằng ngôn ngữ kiến trúc, nhưng lịch sử lại viết kịch bản riêng của nó.
— Kiến trúc sư Ngô Viết Thụ, phát biểu khi khánh thành Dinh, 31/10/1966
Điểm nổi bật không thể bỏ qua.
Phòng họp nội các được giữ nguyên từng chi tiết: chiếc bàn dài bọc nỉ xanh, những chiếc ghế đỏ thẫm, điện thoại màu đen kiểu thập niên 1960, và hồ sơ vẫn còn trên bàn. Đây là phòng mà Tổng thống Nguyễn Văn Thiệu chủ trì những cuộc họp nội các cuối cùng trước khi rời Sài Gòn ngày 21 tháng 4 năm 1975. Ngồi vào ghế trong phòng này, du khách cảm nhận được khoảng cách kỳ lạ giữa sự sang trọng của nội thất và thảm kịch đang diễn ra bên ngoài những cánh cửa đó. Không gian này là câu trả lời vật chất cho câu hỏi: quyền lực trông như thế nào khi nó sắp sụp đổ?
Được xây dựng để chịu được bom lớn và pháo hạng nặng, tầng hầm bí mật bên dưới dinh gồm phòng mật mã, đài phát thanh, phòng chiến lược với bản đồ tác chiến và hệ thống điện thoại nội bộ — tất cả còn nguyên vẹn như ngày 30/4/1975. Ánh đèn vàng yếu, không khí ẩm lạnh và âm thanh im ắng tạo ra cảm giác đứng dưới lòng đất của một cuộc chiến tranh vừa kết thúc. Đây là điểm tham quan ám ảnh nhất trong toàn bộ dinh, nơi mà sự đối lập giữa công nghệ quân sự hiện đại và nội thất dân sự tao nhã của các tầng trên tạo ra hiệu ứng siêu thực.
Sân thượng chứa bãi đáp trực thăng — nơi diễn ra những chuyến di tản hỗn loạn vào những giờ cuối của ngày 29 và 30 tháng 4 năm 1975. Đứng trên này nhìn ra trung tâm Sài Gòn, bạn có thể thấy từng tòa nhà mà các chỉ huy quân Giải phóng đã nhìn vào trong sáng ngày 30/4. Tên kiến trúc sư Ngô Viết Thụ đặt cho lầu này là "Tứ Phương Vô Sự" — bốn phương bình yên — một cái tên hóa ra không thể thực hiện được.
Các phòng khánh tiết tầng trên được trang trí bằng tranh sơn mài và lụa thêu Việt Nam — phong cách mà kiến trúc sư Ngô Viết Thụ chọn lựa có chủ ý để khẳng định bản sắc dân tộc trong một công trình mang ngôn ngữ kiến trúc quốc tế. Bộ bàn ghế trạm trổ, đèn chùm pha lê và thảm dệt tay tạo nên không gian tiếp khách nghi lễ mà tổng thống Thiệu đã dùng để đón các nguyên thủ quốc tế. Điều kỳ lạ là toàn bộ phòng ốc sang trọng này vẫn bảo tồn nguyên xi — không một chi tiết nào bị tháo dỡ hay thay thế sau năm 1975.
Đến trước 8:00 sáng để tránh đoàn khách du lịch đông đúc. Đi thẳng xuống tầng hầm ngay khi vào — không gian im lặng và ánh đèn vàng mờ dưới đó tạo ra trải nghiệm không thể có nếu đến muộn khi đã đông người.
Cách tham quan & di chuyển.
Cách di chuyển
Dinh nằm ngay trung tâm Quận 1 (135 Nam Kỳ Khởi Nghĩa), 10 phút đi bộ từ Bưu điện Trung tâm và Nhà thờ Đức Bà. Grab hoặc xe buýt (các tuyến đi qua Nguyễn Du / Nam Kỳ Khởi Nghĩa) là tiện nhất. Dinh có bãi đỗ xe riêng cho xe máy và ô tô ngay trong khuôn viên — miễn phí khi mua vé vào.
Không nên bỏ lỡ
Dành tối thiểu 2 tiếng — bao gồm tất cả các tầng, hầm ngầm và sân thượng. Đi xuống tầng hầm trước tiên — không gian bóng tối im lặng với máy điện báo thời chiến tạo cảm giác mạnh nhất khi chưa đông khách. Hướng dẫn viên tình nguyện thường có mặt buổi sáng — hỏi quầy lễ tân để tham gia miễn phí. Mang giày đế bằng để leo cầu thang. Phòng Khánh tiết tầng hai và lầu Tứ Phương trên sân thượng là hai điểm chụp ảnh đẹp nhất.
Ở gần đây
Bưu điện Trung tâm và Nhà thờ Đức Bà cách 10 phút đi bộ về phía đông bắc. Bảo tàng Mỹ thuật TP.HCM (đường Phó Đức Chính) cách 5 phút đi xe.