Mè xửng Huế.

Mè xửng là đặc sản kẹo truyền thống của Huế được làm từ mè (vừng), mạch nha và đường — một loại kẹo cứng giòn tan màu trắng ngà với hàng nghìn hạt mè trắng phủ đều bên ngoài, từ lâu đã là quà tặng không thể thiếu khi đến hay rời khỏi cố đô. Nguồn gốc của mè xửng Huế gắn liền với nghề làm bánh kẹo cung đình từ thời Nguyễn — khi các đầu bếp hoàng gia sáng tạo ra những loại mứt và kẹo tinh tế để dâng lên vua và làm quà tặng ngoại giao. Mạch nha — một loại đường lỏng sánh được nấu từ mầm lúa — là nguyên liệu bí quyết tạo nên độ dẻo nhất định của mè xửng: không cứng như kẹo thông thường mà có sự mềm dẻo nhẹ giúp không bị vỡ vụn khi cắn. Thương hiệu mè xửng Thiên Hương và Phú Hương tại Huế đã tồn tại nhiều thập kỷ và được xuất khẩu đi các nước có cộng đồng người Việt, trở thành đại sứ ẩm thực của cố đô trên toàn thế giới.

Quy trình làm mè xửng truyền thống đòi hỏi sự tỉ mỉ và kinh nghiệm: đường và mạch nha được nấu đến nhiệt độ chính xác rồi kéo dài bằng tay nhiều lần để tạo độ xốp và màu trắng ngà đặc trưng — kỹ thuật kéo kẹo này gần giống với cách làm kẹo kéo truyền thống nhưng tinh tế hơn nhiều. Mè rang vàng được trộn vào hỗn hợp kẹo khi còn nóng và sau đó được dùng để phủ ngoài thanh kẹo trước khi cắt thành từng miếng vuông hoặc chữ nhật đều đặn. Mè xửng có nhiều biến thể: loại truyền thống chỉ có mè trắng thuần túy, loại phủ lạc rang thêm, loại trộn gừng cay hoặc sầu riêng — nhưng phiên bản mè thuần túy cổ điển vẫn là loại được ưa chuộng nhất bởi hương thơm và vị béo nguyên bản của mè rang. Mỗi miếng mè xửng Huế ngon có tiếng giòn nhẹ khi cắn và tan ra trong miệng với dư vị thơm béo của mè và ngọt thanh của đường mạch nha — đơn giản nhưng khó quên.

Mè xửng không chỉ là đặc sản ăn chơi mà còn là vật phẩm nghi lễ quan trọng trong văn hóa Huế: được dùng để cúng tổ tiên trong các ngày giỗ, dâng lên bàn thờ Phật và là thứ không thể thiếu trong mâm cỗ ngày Tết. Nghề làm mè xửng truyền thống ở Huế đang được các cơ sở sản xuất gia đình nỗ lực bảo tồn giữa áp lực của sản xuất công nghiệp và thị hiếu kẹo hiện đại. Phố Kim Long và khu vực xung quanh chợ Đông Ba là nơi tập trung nhiều nhất các cơ sở sản xuất và bán mè xửng truyền thống — những tủ kính trưng bày mè xửng cùng các loại mứt Huế khác là hình ảnh đặc trưng không thể nhầm lẫn của thương mại cố đô. Mua một hộp mè xửng Huế về làm quà không chỉ là mang về một loại kẹo ngon mà còn là mang về một mảnh ký ức của cố đô và tình yêu lao động của những người thợ thủ công đã gìn giữ nghề truyền thống qua nhiều thế hệ.

Cách thưởng thức chuẩn nhất

Mè xửng ăn trực tiếp — bẻ từng miếng nhỏ, để tan chậm trên lưỡi. Không nhai vội — vị ngọt của đường mật và hương vừng cần thời gian mở ra. Uống kèm trà sen Huế hoặc trà xanh nhạt — nước trà cân bằng độ ngọt và làm sạch vị giác.

Bảo quản và mua về

Mè xửng ngon nhất trong 7–10 ngày sau khi làm. Khi mua, chọn hộp thiếc kín hoặc hũ gốm truyền thống — không mua hàng bọc nilon mỏng vì dễ ẩm. Để nơi thoáng mát, tránh ánh nắng trực tiếp. Mè xửng tốt không bao giờ dính tay khi cầm.