Hà Giang — Đông Bắc

Khi người H'Mông dựng cây nêu đỏ trên đỉnh đồi, đó không phải màn trình diễn — đó là tín hiệu riêng gửi đến thần linh rằng gia đình này đã vượt qua thử thách và đang giữ lời hứa đã khấn.

Người H'Mông không phân biệt nhạc vui và nhạc buồn — cùng một cây khèn được dùng để tán tỉnh người yêu, tiễn người chết và cầu xin thần linh, bởi với họ, âm nhạc không phải giải trí mà là ngôn ngữ duy nhất vượt qua ranh giới giữa các thế giới.

Trong khi người H'Mông ăn Tết trên đỉnh đá tai mèo, người Tày và Nùng trong những thung lũng bên dưới tổ chức một nghi lễ cổ xưa hơn: đưa toàn bộ cộng đồng ra cánh đồng lúa và xin đất trời cho phép bắt đầu một năm mùa màng mới.

Một lần một năm, người Mèo Vạc đến Khâu Vai không phải để mua bán mà để gặp lại người mình đã không thể lấy làm vợ làm chồng — và điều này không phải bí mật, không phải phản bội, mà là tập tục được cả xã hội chấp nhận từ hơn một thế kỷ nay.

Tam giác mạch không cần đất — nó mọc trên đá tai mèo nứt nẻ, nở hoa trong gió lạnh tháng Mười, và biến những triền núi khắc nghiệt nhất miền Bắc Việt Nam thành màu hồng nhạt rộng đến mức nhìn từ xa tưởng như ai đó đã đổ màu lên bản đồ.

Người Pà Thẻn không giải thích tại sao họ không bị bỏng — họ chỉ biết rằng khi thầy cúng bước vào lửa trước và thần linh đã về, mọi người bước theo sau thì lửa không còn là lửa nữa.